W dzisiejszych czasach profesjonaliści często działają na masową skalę. Dlatego też coraz więcej nich posługuje się jednolitymi wzorcami umów w postaci np: ogólnych warunków umów. Takie działania są możliwe, mając na uwadze zasadę swobody kontraktowej. Jednak niesie to za sobą ryzyko naruszenia interesu konsumenta, który znajduje się na słabszej pozycji.

Wzorce umowne to doktrynalne określenie wszelkich jednostronnych, przygotowanych z góry , przed zawarciem umowy gotowych klauzul umów. Występują one w postaci ogólnych warunków umów, ich wzorów, regulaminów. Nazwa dokumentu nie ma znaczenia, gdyż z samą nazwą nie wiążą się żadne skutki prawne.

Wzorce umów sporządzają najczęściej profesjonaliści w celu uproszczenia obrotu i stosowania go na skalę masową. Dla drugiej strony umowy jest to ograniczenie swobody kontraktowania, gdyż wzorzec stanowi umowę adhezyjną, gdzie konsument przystępuje do niej bez negocjacji. Niedopuszczalne są jednak tzw. klauzule abuzywne, nierównomiernie rozkładające ryzyko.

Ustawa z 2 marca 2000 roku o ochronie niektórych praw konsumentów, odpowiedzialności za produkt niebezpieczny zmieniła postrzeganie wzorców umownych na płaszczyźnie jurydycznej. Dzisiaj wzorce nie są przepisami prawa. Nie mają waloru normatywnego. Judykatura definiuje je jako przygotowane odgórnie i jednostronnie gotowe postanowienia, przeznaczone do masowego, powtarzalnego stosowania w obrocie.

Typologia wzorców:

• Kryterium nośnika: papierowe i elektroniczne.
• Kryterium sposobu redagowania: ogólne warunki umów (przypominają redakcją przepisy prawa), regulaminy (właściwie to samo: praktyka bankowa), wzory umów (formularze określające treść konkretnej umowy, pozostawione jest tylko miejsce na np. podpis).

Do wszystkich stosuje się jednak te same przepisy. Wszystko co jest we wzorcu, obejmuje konsensusem.

Źródło wiązania wzorca:

1. Teoria kontraktowa – zakłada, że związanie drugiej strony postanowieniami wzorca opiera się na zgodzie tej strony na zawarcie umowy z wykorzystaniem na warunkach wzorca. Związanie vi consensu. Nie jest to konsensus rzeczywisty, ale normatywny – o zgodzie na daną umowę przesądza fakt doręczenia wzorca, a przyjęcie konsensusu jest uzasadnione sytuacyjnie.
2. Teoria wzorca jako kwalifikowanego oświadczenia woli – profesjonalista, który stosuje wzorzec kształtuje mocą wzorca (będącym oświadczeniem woli) treść stosunku prawnego, poza konsensusem. Nie ma tutaj w ogóle konsensusu normatywnego, ale jest rzeczywisty.
   
   

Technicznie związanie polega na – art. 384 k.c.:

Art. 385 k.c. określa interpretację wzorca. Wzorzec powinien być sformułowany w sposób transparentny:

Gdy postanowienie jest niejednoznaczne – stosuje się wykładnię korzystną dla konsumenta: in dubio contra preferentem.

• Wzorzec niezrozumiały – nie wiąże w cale.
• Sprzeczność – bezwarunkowy priorytet treści umowy.

Wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384, a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia.